Odmowa przyznania stypendium socjalnego z powodu rzekomego zbyt długiego okresu studiowania to problem wielu studentów. Uczelnie często bardzo rygorystycznie podchodzą do obliczania ustawowych limitów, co może skutkować utratą wsparcia finansowego. Jak dokładnie należy interpretować przepisy? Warto w tym miejscu przypomnieć, że we wcześniejszym orzecznictwie sądów administracyjnych, bazującym na starym stanie prawnym, linia orzecznicza była dla studentów korzystna. Sądy podkreślały, że do limitu należy wliczać wyłącznie ten czas, w którym student faktycznie pobierał stypendium. Wątpliwości interpretacyjne przepisów po nowelizacji z 2021 r. rozwiał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 marca 2026 r. [1].
Stan prawny
Zgodnie z aktualnie obowiązującym art. 93 PSWiN [2], łączny okres, przez który przysługują świadczenia – co do zasady [3] – wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta. W ramach tego limitu wsparcie przysługuje na studiach:
- pierwszego stopnia – nie dłużej niż przez 9 semestrów,
- drugiego stopnia – nie dłużej niż przez 7 semestrów.
„Puste” semestry a prawo do stypendium
Kwestią sporną, która trafiła na wokandę najpierw WSA w Warszawie, a następnie NSA, była interpretacja zwrotu „bez względu na ich pobieranie”.
Sprawa dotyczyła studenta, któremu organ odmówił przyznania stypendium socjalnego, powołując się na wyczerpanie limitu 12 semestrów. Student argumentował, że przez część okresu studiowania w ogóle nie ubiegał się o wsparcie i go nie pobierał. Początkowo Wojewódzki Sąd Administracyjny stanął po jego stronie, uznając, że nie wszystkie okresy studiowania powinny być wliczane do limitu, jeśli świadczenie nie było wtedy wypłacane [4].
Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny kategorycznie odrzucił tę argumentację i uchylił wyrok sądu pierwszej instancji. NSA orzekł, że zawarte w ustawie sformułowanie łączy prawo do świadczenia bezpośrednio z okresem studiowania, a nie z okresem faktycznego korzystania ze świadczeń przez studenta. Oznacza to, że limit 12 semestrów obejmuje wszystkie okresy studiowania, niezależnie od tego, czy student składał w tym czasie wnioski stypendialne.
Status studenta i unieważnienie decyzji o skreśleniu
Wyrok ten zwraca uwagę na jeszcze jeden niezwykle istotny aspekt: moment nabycia i utraty statusu studenta. Zgodnie z art. 83 PSWiN, osoba przyjęta na studia nabywa prawa studenta z chwilą złożenia ślubowania. Utrata tego statusu następuje z chwilą ukończenia nauki lub skreślenia z listy na mocy ostatecznej decyzji administracyjnej.
W omawianej sprawie student argumentował, że limit nie powinien biec w czasie, gdy był skreślony z listy studentów (decyzję o skreśleniu ostatecznie jednak podważono). Jak do tego doszło? Student, nie zgadzając się ze skreśleniem, wykorzystał przysługujące mu środki zaskarżenia. Udowodnił, że uczelnia przy skreślaniu go z listy dopuściła się rażącego naruszenia prawa (np. błędów proceduralnych), co ostatecznie doprowadziło do formalnego stwierdzenia nieważności tej decyzji. W związku z tym, NSA w swoim orzeczeniu przypomniał fundamentalną zasadę procedury administracyjnej: stwierdzenie nieważności decyzji usuwa ją z porządku prawnego ze skutkiem wstecznym (ex tunc). W świetle prawa oznaczało to, że status studenta był przez cały ten czas nieprzerwany. Paradoksalnie, skuteczne podważenie skreślenia sprawiło, że semestry w pełni wyczerpały limit uprawniający do stypendium socjalnego. Co więcej, NSA potwierdził, że w sytuacji, gdy uczelnia ustali, że student wyczerpał limit czasowy studiowania, nie ma ona już obowiązku prowadzenia dalszego postępowania wyjaśniającego w zakresie jego rzeczywistej sytuacji materialnej czy dochodowej.
Podsumowanie
Powyższy wyrok NSA pokazuje, że sprawy stypendialne to już dawno nie są wyłącznie wewnętrzne, uczelniane formalności, ale twarde prawo administracyjne. Zawiłe przepisy, rygorystyczne orzecznictwo i systemy informatyczne sprawiają, że obrona własnych interesów staje się dla studenta ogromnym wyzwaniem.
Przypisy:
[1] Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11.03.2026 r., sygn. akt III OSK 2809/24, LEX nr 4031822.
[2] Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1571 z późn. zm.), dalej: PSWiN.
[3] Zgodnie z art. 93 ust. 5 PSWiN – okres łączny jest dłuższy o 2 semestry w przypadku, gdy student podjął jednolite studia magisterskie, których czas trwania określony w przepisach prawa wynosi 11 albo 12 semestrów.
[4] Wyrok WSA w Warszawie z 10.05.2024 r., VII SA/Wa 2157/23, LEX nr 3931570.
Kancelaria dla nauki oferuje kompleksową opiekę prawną dla członków społeczności akademickiej – studentów, doktorantów, nauczycieli akademickich, pracowników naukowych, kadrę zarządzającą oraz pracowników administracyjnych. Nasza oferta została stworzona z myślą o potrzebach każdej grupy, zapewniając indywidualne wsparcie na każdym etapie kariery edukacyjnej i zawodowej.
- Studentom pomagamy w trudnych, indywidualnych sprawach. Oferujemy doradztwo w sprawach stypendiów, postępowań dyscyplinarnych, egzaminów oraz innych kwestii dotyczących spraw indywidualnych. Pomagamy także w odwoływaniu się od decyzji uczelni, zapewniając wsparcie w każdym kroku. Reprezentujemy również w postępowaniach administracyjnych i sądowych.
- Doktorantom towarzyszymy w złożonym procesie rozwoju naukowego. Nasze wsparcie obejmuje doradztwo w kwestiach spraw doktoranckich, reprezentację w sporach z podmiotem prowadzącym szkołę doktorską oraz pomoc w procesie awansu naukowego.
- Nauczycielom akademickim i pracownikom naukowym oferujemy wsparcie w procesach awansowych oraz doradztwo w sprawach związanych z ich prawami i obowiązkami. Nasza kancelaria dba o to, abyście mogli skupić się na badaniach i prowadzeniu kształcenia, mając pewność, że wasze interesy są chronione. Reprezentujemy również w postępowaniach administracyjnych i sądowych.
- Kadra zarządzająca uczelniami znajdzie u nas profesjonalne doradztwo w zakresie zarządzania instytucją, w tym pomoc w tworzeniu polityk uczelni oraz reprezentację w postępowaniach sądowych i administracyjnych.
- Pracownikom administracji akademickiej oferujemy wsparcie w codziennych kwestiach związanych z prawem pracy, ubezpieczeniami społecznymi oraz innymi aspektami związanymi z ich sytuacją prawną.
