Nie dostałeś zgody na przystąpienie do egzaminu komisyjnego?
Odmówiono Ci indywidualnej organizacji studiów?
A może nie przyznano Ci zezwolenia na powtarzanie semestru studiów?
Na wstępie przypomnijmy, że zgodnie z art. 75 ust.1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (PSWiN)[1], organizację studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów. Jest to więc podstawowy akt normatywny o charakterze wewnętrznym i generalnym (skierowany do ogółu studentów) w danej uczelni, który organizuje proces kształcenia na studiach. Co istotne, w regulaminie powinny zostać doprecyzowane uprawnienia studentów wynikające z ustawy. Student ma bowiem prawo do: 1) przenoszenia i uznawania punktów ECTS, 2) odbywania studiów według indywidualnej organizacji studiów, 3) usprawiedliwiania nieobecności na zajęciach, urlopów od zajęć oraz urlopów od zajęć z możliwością przystąpienia do weryfikacji uzyskanych efektów uczenia się określonych w programie studiów, 4) zmiany kierunku studiów, 5) przeniesienia na studia stacjonarne albo niestacjonarne, 6) przystąpienia do egzaminu komisyjnego przy udziale wskazanego przez niego obserwatora, 7) powtarzania określonych zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce – na zasadach określonych w regulaminie studiów (art. 85 ust. 1 PSWiN).
Z ww. przepisu wynika, że szczegółowe zasady realizacji praw studenta powinny być zawarte w regulaminie studiów. Co za tym idzie, to postanowienia regulaminu będą kluczową wskazówką, co zrobić by skorzystać z takiego prawa, ale także sposób działania, jeśli odmówi się nam skorzystania z takiego prawa.
W doktrynie prawa administracyjnego uważa się, że szkoły wyższe w ramach wykonywanego władztwa zakładowego wydają tzw. zakładowe akty wewnętrzne i zewnętrzne [2]. Zakładowe akty zewnętrzne to akty prawne uczelni, które kształtujące sytuację prawną (prawa i obowiązki) uczestników zakładu w zakresie nawiązania, odmowy nawiązania, przekształcania bądź rozwiązania stosunku zakładowego. Natomiast zakładowe akty wewnętrzne to akty prawne uczelni, które dotyczą praw i obowiązków destynatariuszy, ale skierowane są na wywołanie konkretnych i indywidualnie oznaczonych skutków, które nie wpływają na sam byt tego stosunku.
Wskazany podział stosowano również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. NSA na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy z 2005 r. oceniał zaskarżalność odmowy przyznania miejsca w domu studenckim. Stwierdził wówczas, że rozstrzygnięcie takie nie ma charakteru zewnętrznego, jak również nie zostało wymienione przez ustawodawcę w katalogu spraw wymagających wydania decyzji administracyjnej, a co za tym idzie w sprawie tej nie wydaje się decyzji w rozumieniu KPA [3].
Założeniami tymi kierują się sądy administracyjne również na gruncie PSWiN. Przykładowo WSA w Gdańsku wskazał, że: „Ustawodawca w ustawie – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, przyznając organom uczelni możliwość uregulowania organizacji uczelni i toku studiów, wskazał przypadki, w których wydawane są decyzje, a więc muszą one mieć wyraźną podstawę prawną w ustawie” [4].
Dlaczego to ważne?
Charakter Twojej sprawy i sposób jej rozwiązania będzie przekładał się na przysługujące środki prawne. I tak, jeśli np. zostaniesz skreślony z listy studentów albo spotkasz się z odmową przyznania stypendium socjalnego to masz ustawowo zagwarantowaną możliwość odwołania [5].
A co z pozostałymi sprawami?
Trzeba pamiętać, że w takiej sytuacji w większości będziemy mieć do czynienia z rozstrzygnięciami wewnętrznymi, co wiąże się z tym, że 1) odwołanie jest dopuszczalne, o ile przewidują je przepisy uczelni, 2) brak jest konkretnego środka prawnego przysługującego w takim wypadku.
Jednakże warto mieć na względzie, że wszelkie akty indywidualno-konkretne, zarówno te przybierające formę decyzji administracyjnej, jak i rozstrzygnięcia wewnątrzzakładowe powinny odpowiadać konstytucyjnym standardom demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Ta ogólna zasada mająca częstokroć także walor postulatu jest konkretyzowana na gruncie odpowiednich regulacji prawnych dotyczących poszczególnych postępowań. Stąd też istotne w niniejszej sprawie jest to, że nawet indywidualne decyzje wewnątrzzakładowe – wyłączone formalnie spoza reżimu KPA – mogą stać się przedmiotem kontroli pod kątem ich legalności jako te, które pozostają w związku z wydawanymi w granicach danej sprawy administracyjnej decyzjami administracyjnymi). Takie stanowisko zajął chociażby WSA w Białymstoku odnośnie do rozstrzygnięcia wydawanego na skutek złożenia wniosku o udzielenie warunkowego zezwolenia na powtarzanie roku studiów [6].
W razie problemów zapraszamy do kontaktu z Kancelarią dla Nauki.
- Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1571 z późn. zm., dalej: PSWiN).
- Z. R. Kmiecik, Charakter prawny rozstrzygnięć organów szkół wyższych podejmowanych w sprawach studenckich [w:] Specyfika postępowań administracyjnych w sprawach z zakresu szkolnictwa wyższego i nauki, red. J. P. Tarno, A. Szot, P. Pokorny, Lublin 2016, s. 273–296.
- Postanowienie NSA z 18.09.2012 r., I OSK 1583/12, LEX nr 1282161.
- Wyrok WSA w Gdańsku z 29.09.2022 r., III SA/Gd 297/22, LEX nr 3416651).
- Art. 108 ust. 3; art. 86 ust. 2 PSWiN w zw. art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691).
- Wyrok WSA w Białymstoku z 27.02.2020 r., II SA/Bk 887/19, LEX nr 2973852).
